Cuộc đời anh hùng trẻ tuổi Lý Tự Trọng từ góc nhìn giáo dục

 

Tìm hiểu về anh, chúng ta luôn tự hỏi mình và hỏi nhau rằng: sự “trưởng thành không đợi tuổi”  và sự sống vĩnh hằng ở người Đoàn viên thanh niên ấy là do đâu? Trả lời câu hỏi đó là điều cần thiết đối với bất cứ ai biết quan tâm tới giá trị tồn tại của mỗi người trong cuộc đời.

"Giá trị con người không phải đợi số năm đã sống" (Cooc Nây). Chính anh đã khiến chúng ta thêm thấm thía rằng: ý nghĩa của cuộc đời không phải được tính bằng chiều dài năm tháng ta đã sống; ý nghĩa cuộc đời là ở chỗ ta đã, đang và sẽ sống như thế nào trong mỗi phút giây ta tồn tại trên cõi đời này.

     

 

            Mười bảy năm  - đó là cuộc đời của anh hùng Lý Tự Trọng.

Tuy nhiên, ai dám bảo đó là cuộc sống ngắn ngủi và vô nghĩa?

"Giá trị con người không phải đợi số năm đã sống" (Cooc Nây). Chính anh đã khiến chúng ta thêm hiểu rằng: ý nghĩa của cuộc đời không phải được tính bằng chiều dài năm tháng ta đã sống; ý nghĩa cuộc đời là ở chỗ ta đã, đang và sẽ sống như thế nào trong mỗi phút giây ta tồn tại trên cõi đời này.

Lý Tự Trọng hi sinh khi tuổi đời mới 17, nhưng cuộc đời anh thì mãi sống, mãi tiếp nối trong lòng chúng ta. Ấy là cái chết bất tử. Với anh, “thác là thể phách, còn là tinh anh”. Chiều dài sự sống của người anh hùng trẻ tuổi ấy được tính bằng ý nghĩa dồi dào trong từng giây phút anh hoạt động và cống hiến cho Tổ Quốc, cho nhân dân.

Tìm hiểu về anh, chúng tôi luôn tự hỏi mình và hỏi nhau rằng: sự “trưởng thành không đợi tuổi”  và sự sống vĩnh hằng ở người Đoàn viên thanh niên ấy là do đâu? Trả lời câu hỏi đó là điều cần thiết đối với bất cứ ai biết quan tâm tới giá trị tồn tại của mỗi người trong cuộc đời.

Theo tôi, sự trưởng thành và bất tử ở người anh hùng trẻ tuổi Lý Tự Trọng là kết quả được hun đúc nên từ nhiều yếu tố thuộc về chủ quan và khách quan.

 

1. Yếu tố khách quan

Hoàn cảnh không chỉ khiến con người thay đổi và hoàn thiện mình, có khả năng thích nghi cao mà nó còn là một tiền đề đồng thời là nguồn minh chứng cho các phẩm chất và nhân cách của họ.

 

Lý Tự Trọng là người anh hùng yêu nước được sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và anh hùng. Cha mẹ cho anh không chỉ tư chất thông minh và tính cách chăm chỉ, chịu khó. Cha mẹ còn cho anh, vun đắp cho anh tình yêu đối với quê hương, đất nước; nuôi dưỡng cho anh lòng căm thù giặc và ý chí quyết tâm hành động để “rửa nhục” cho nước nhà, đem lại quyền lợi và hạnh phúc cho người dân quê mình, đồng bào mình.

 

        Những câu chuyện kể đầy dư vị cay đắng, uất hận và xúc động hoặc chan chứa niềm tự hào, cảm phục thẳm sâu trong trái tim của ông Đạt, bà Sờm về những nỗi khổ nhục và sự chiến đấu anh dũng, kiên cường của người dân ở quê hương, đất nước,... đã hàng đêm khắc sâu vào tâm trí ấu thơ của Trọng. Những lời hát ru, những câu Kiều gửi gắm bao ân tình, bao hồn quê, hồn đất nước như những hạt mưa dầm thấm lâu vào tâm hồn bé thơ của Trọng. Những điều tưởng chừng như giản dị, bình thường hết mức trong sinh hoạt, trong đời sống gia đình như thế thực ra lại là những nguồn sữa mát lành có giá trị bồi bổ vô cùng lớn lao cho sự hình thành, phát triển nhân cách con người. Ai từng quên hay chưa nhận thấy, xin hãy nhìn lại, hãy ngẫm thêm trong cuộc đời Lý Tự Trọng.

 

Tuy nhiên, trong môi trường gia đình, cái có sức tác động mạnh mẽ, lâu dài hơn cả tới nhân cách trẻ không phải chỉ lời ru, câu hát, chuyện kể, những tâm sự nhiệt thành hàng ngày mà chính là ở thực tế việc làm, hành động của những người dưỡng dục. Đọc lại “lời văn cúng giỗ song thân” của những người em Lý Tự Trọng, ta mới càng thấm thía được điều trên:

        Ghi nhớ công ơn cha mẹ, chúng con xin thề sẽ nối gót tiếp bước đi theo con đường cách mạng cha mẹ đã đi cho đến hơi thở cuối cùng.

        Nhớ lại hồi xa xưa, vào năm 1916, giữa lúc đại chiến thế giới lần thứ nhất đang nổ ra dữ dội. Cha còn là chàng trai thanh niên hai vai gánh nặng bố mẹ già, không quản ngại khó khăn, hăng hái tham gia vào nhóm tàn quân của vua Hàm Nghi tại Thái Lan tập kích đồn Hít Bun của thị xã Thà Khẹc nước Lào, thuộc địa của Pháp.(...)

        Tự hào biết bao! Cả Cha và Mẹ đều là đảng viên tiền bối năm 1930 -1931. Đấu tranh kiên cường, bất khuất trong mọi hoàn cảnh gian khổ, khó khăn nhất. Tuyệt đối trung thành với Đảng, với cách mạng.” (Trích “Lời văn cúng giỗ song thân Lý Tự Trọng”)

 

        Chúng ta lại rơi nước mắt vì xúc động và cũng vì cảm phục cùng những người con của bà Sờm trong hồi tưởng của họ về hình ảnh mẹ: tay dắt, tay bồng những đứa con nhỏ dại băng rừng lội suối, sụp ngã bao lần giữa chốn rừng lạ (được thả sau khi bị bắt giam tù chính trị). Khốn khổ chốn lao tù đã làm con gái lớn của mẹ Sờm hỏng một mắt và một cánh tay.

 

Có thể nói: Trước khi hát ru con “Làm trai yêu nước quên nhà...”, ông Đạt và bà Sờm lại là những người đã sống trọn vẹn, đủ đầy nhất với ý nghĩa của câu hát ru đó. Lời ru của cha mẹ, tâm tình của cha mẹ vì thế mới có sức lay động và cảm hoá đến trái tim và lí trí của con đến thế.

 

Quả là, với Lý Tự Trọng và bao con người như anh, truyền thống gia đình - môi trường sống ấy là yếu tố căn cốt hun đúc nên những giá trị tinh thần, tư tưởng bất diệt ở họ.

Bàn thờ song thân Lý Tự Trọng tại Việt Xuyên (Thạch Hà - Hà Tĩnh)

            Lý Tự Trọng chào đời vào ngày 20/10/1914, vào thời điểm đại chiến thế giới lần thứ nhất đã bùng nổ, rồi cách mạng Tháng 10 Nga vĩ đại thành công. Bao nhiêu phong trào yêu nước, phong trào cách mạng nước mình và nước bạn hoạt động sôi nổi và bền bỉ. Sóng gió và khí thế thời đại đã tác động tới mọi mặt trong đời sống của bao người, đặc biệt là lớp trẻ như Trọng.

 

Tuy nhiên, chúng tôi thiết nghĩ, đối với cuộc đời và nhân cách của Trọng, yếu tố thời đại chỉ là một phần. Liệu Lý Tự Trọng có trở thành một “người anh hùng lỗi lạc” đến thế hay không nếu như Trọng không lớn lên ở một môi trường sống như Trại Cày, Bản Mạy ngày ấy?

 

Đó không đơn giản chỉ là nơi Trọng chào đời. Đó là lò luyện võ, nơi rèn tâm, đúc chí và ngọn nguồn thắp sáng trí tuệ, nhận thức cho cậu bé “Trọng con” từ thuở ấu thơ, thời học sinh để cậu trở thành người Đoàn viên thanh niên cộng sản - chiến đấu kiên cường, bất khuất trong hàng ngũ của Đảng. Trại Cày, Bản Mạy ngày ấy là nơi sum vầy của những người dân Việt - những người nông dân nghèo khổ dưới ách áp bức, bóc lột của thực dân phong kiến - xa quê hương, đất nước song ý chí căm thù giặc, tinh thần phục quốc vẫn luôn sôi sục trong tim gan họ. Họ vất vả, cần cù lao động để vừa mưu sinh vừa lấy tiền đóng góp mua sắm vũ khí, tổ chức các đội quân bí mật. Bởi cuộc mưu sinh và bởi gắn mình với nghĩa cả, họ đã gắn kết keo sơn với nhau làm nên môi trường sống đặc biệt tốt lành cho thế hệ trẻ như Trọng. Nơi đây, những con người nhiệt tâm yêu nước như cụ Tú Đặng, cố Khôn và bao thanh niên yêu nước có học thức thường tụ hội mưu sự phục quốc - thầm lặng mà bền bỉ, kiên cường. Được sống bên những người như cụ Tú Đặng, cố Khôn - những người thầy, bậc cha ông mà lại cũng hết mực cởi mở, thân tình với tuổi trẻ - Lý Tự Trọng được học hỏi không chỉ là tri thức, không chỉ là những thế võ hiểm hóc, những nước đánh tuyệt chiêu, điêu luyện khi đối mặt kẻ thù; mà quan trọng hơn là được ảnh hưởng cái tâm, cái nhiệt huyết của những người tuổi đã ngoài 70, 80 mà vẫn một lòng vì dân, vì nước. Môi trường làng xã, xóm bản với lẽ sống cao cả và các mối quan hệ đoàn kết, thân tình như thế chính là cái nôi tuyệt vời cần có để nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách của tuổi trẻ. Đó cũng là bản sắc, là thuần phong mĩ tục trong văn hoá sống của người Việt bao đời cần sự gìn giữ, phát huy cho tuổi trẻ trong thời đại mới.

 

Nhân cách tuyệt vời của chàng thanh niên Lý Tự Trọng còn được hình thành, xây dựng nên từ những ngôi trường tuyệt vời trong phương cách giáo dục, bồi dưỡng con người.

                    

          Trường “sơ học” ở trại Cày của cụ Tú Đặng là ngôi trường tuy cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn nhưng kỉ luật học tập và sinh hoạt lại rất nghiêm; quan tâm đến trách nhiệm trực tiếp của bố mẹ. Bên cạnh học chữ, mái trường ấy luôn chú trọng dạy lễ và đạo lý làm người. Trong đó, bài học đầu tiên và thường ngày đối với mỗi một học sinh là bài học làm người yêu nước, thương dân, yêu giang sơn, yêu những giá trị mà cha ông đã để lại:

Nay ta hát một thiên ái quốc

Yêu gì hơn yêu nước nhà ta

Trang nghiêm bốn mặt sơn hà

Ông cha để lại cho ta lọ vàng

          Từ đó, lớp trẻ như Lý Tự Trọng hiểu và khắc sâu trong tâm khảm rằng: biết yêu quê hương, đất nước; quý trọng và bảo vệ, phát triển những giá trị mà cha ông, tổ tiên để lại cũng có nghĩa là biết yêu và quý trọng chính bản thân mình; biết bảo vệ và phát triển những giá trị và quyền lợi (quyền sống, quyền hạnh phúc) của chính mình. Ấy là “Tiên học lễ, hậu học văn”. Tìm hiểu về con người và cuộc đời Lý Tự Trọng chúng ta càng sáng tỏ thêm những chân lý mà cha ông ta đã đúc kết và lưu truyền. Từ đó, chúng ta chuyển biến tư tưởng ấy thành những hành động cụ thể, thiết thực trong đời sống nói chung, trong giáo dục và tự giáo dục nói riêng. Giáo dục, học tập về lễ nghĩa, đạo lý, tư tưởng có một vai trò vô cùng quan trọng và mang ý nghĩa tích cực trong việc hình thành những động lực học tập, lao động, chiến đấu của thế hệ trẻ. Đó là yếu tố đầu tiên để chuyển biến họ thành những con người biết làm chủ mình, rồi làm chủ tương lai của đất nước.

 

          Học đi đôi với hành”, học chữ, học tư tưởng, đạo lý phải gắn liền với việc học cách sống, cách lao động, làm việc. Lý Tự Trọng được học trong một mái trường như thế. Mái trường “sơ học” ấy còn là nơi học sinh được chung tay góp sức và tìm thấy niềm vui, sự tương thân tương ái trong công việc, trong các hoạt động thực tiễn - bắt đầu từ những việc giản đơn như chăm sóc các vườn rau, cây cối quanh trường. Trong môi trường ấy, Trọng luôn là người tham gia tích cực mọi việc và luôn giúp đỡ mọi người - dù Trọng là người nhỏ tuổi nhất. Bao giờ Trọng cũng tranh phần kéo gầu giúp các chị - khi lấy nước tưới rau từ những cái giếng khá sâu. Trọng lại thường đẩy thùng nước về phía mình để các chị đỡ nặng khi di chuyển. Tinh thần sống luôn sẵn sàng giúp đỡ người khác đã dần được định hình và thành nét nhân cách của con người Lý Tự Trọng bắt đầu từ những việc tưởng như rất nhỏ ấy - thuở Trọng mới lên 9, lên 10 tuổi.  Trường học của Trọng là trường học có mối quan hệ mật thiết với cộng đồng, làng xóm; có con chữ đi liền với luống rau, vườn đậu; có kiến thức không xa rời với mọi hoạt động thực tiễn của những con người trẻ tuổi trong thời đại họ đang sống. Ngày nay- khi ta đang gắng sức dựng xây hình mẫu “trường học thân thiện, học sinh tích cực”, ta băn khoăn, trăn trở về những phương cách tối ưu để giáo dục thế hệ trẻ và để thế hệ trẻ tự giáo dục - mái trường đơn sơ đã vun đắp nên con người trẻ tuổi vĩ đại Lý Tự Trọng không lẽ không đáng để cho chúng ta nghiền ngẫm hay sao? 

             

          Trường học như thế của Lý Tự Trọng không phải chỉ có trường “sơ học” của cụ Tú Đặng. Thầy giáo của Lý Tự Trọng cũng không phải chỉ có cụ Tú, cố Khôn và những thanh niên tân tiến yêu nước ở Trại Cày, Bản Mạy ngày ấy. May mắn đối với Lý Tự Trọng - và cũng là thành quả của sự nỗ lực cố gắng học tập luyện rèn hăng say, không mỏi mệt ở Trọng - cậu học sinh này đã được chọn đến học ở những ngôi trường khác, được mở mang kiến thức, mở mang tầm nhìn hơn. Đặc biệt là Trọng được học những người thầy, người chiến sĩ cách mạng vĩ đại mà cũng vô cùng gần gũi, thương yêu như đồng chí Lý Thuỵ (tức Nguyễn Ái Quốc) và những trí thức tiên tiến khác thường quy tụ tại tầng hai, số nhà 13A phố Văn Minh (Quảng Châu) lỳc bấy giờ. Những buổi nói chuyện về lịch sử dân tộc có sức hấp dẫn mạnh mẽ của người thầy Nguyễn Ái Quốc dành cho các học sinh như Lý Tự Trọng đã khơi dậy tình cảm yêu nước thiết tha trong từng người. Ngoài giờ học, trò Trọng và các trò khác phải luyện tập thể dục và được tham gia các sinh hoạt văn hoá, văn nghệ - đóng kịch, đọc sách,... rồi tham quan những danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử liên hệ trực tiếp với bài học ở lớp. Những hoạt động bổ ích đó đã bồi dưỡng tâm hồn, củng cố đạo đức, tư tưởng và ý chí cho tuổi trẻ Lý Tự Trọng. Trên thực tế, Truyện Kiều và bao áng thơ văn yêu nước đã theo người anh hùng trẻ tuổi LýTự Trọng làm nên “sự gan góc đến kì lạ” và “sức mạnh kì lạ thiêng liêng” ở anh - một Đoàn viên chưa tròn 17 tuổi - trước những đòn tra tấn dã man và bao lời giả nhân giả nghĩa của kẻ thù.

          

 

    

Nguồn: thptlytutronghatinh.edu.vn
Bài tin liên quan
Chính phủ điện tử
Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 1
Hôm qua : 106
Tháng 07 : 594
Năm 2020 : 11.904